Herhangi bir Wikipedia makalesiyle başlayın. İlk bağlantıya tıklayın. Ardından o sayfadaki ilk bağlantıya tıklayın. Devam edin. Sadece birkaç tıklama içinde, neredeyse her seferinde Philosophy makalesine ulaşırsınız. Bu, bazen Philosophy Game olarak adlandırılan Wikipedia philosophy phenomenon'dur ve internetin göz önünde saklanan, zihin açıcı en gizemli şeylerinden biridir.
Oyunlarınıza daha az ödeyin.
%80'e varan indirimleri yakala
Oyun aslında nasıl çalışıyor?
Mekanik tek bir cümleyle açıklanabilecek kadar basit: İngilizce Wikipedia makaleleri, her sayfanın ilk köprüsünü (hyperlink) sürekli bir zincir halinde takip ettiğinizde genellikle Philosophy sayfasına yönlenir. Buna dikkat etmeye değer kılan şey hilenin kendisi değil, işleyiş nedenidir.
Yakın tarihli bir Wikipedia YouTube videosunda bu fenomeni gösteren Matthew Prebeg, durumu birbirine bağlı iki fikirle açıklıyor: soyutlama ve kategorizasyon. Belirli bir nesneyi ele alalım, örneğin ahşap bir mutfak sandalyesi. Bu sandalye bir tür "sandalye"dir, o bir tür "oturma aracı"dır, o bir tür "mobilya"dır, o bir "nesne"dir ve o da "madde"dir. Her adım, Prebeg'in soyutlama merdiveni (ladder of abstraction) dediği şeyin bir basamağını tırmanır. Ne kadar yükseğe tırmanırsanız, kavram o kadar temel hale gelir.
İşin püf noktası şu: Tek bir doğru merdiven yoktur. Aynı sandalyeden "oturma" eylemine, oradan "bedensel hareket"e, sonra "biyoloji"ye soyutlama yapabilir ve zincir sizi eninde sonunda felsefeye geri çekmeden önce tamamen farklı bir yerde bitirebilirsiniz. Rota ne olursa olsun varış noktası aynı kalır.
Neden felsefe her merdivenin tepesinde duruyor?
İşte burası gerçekten ilginçleşiyor. Felsefe, özünde, mevcut en temel sorularla ilgilenir. Epistemoloji (bilgi felsefesi) şeyleri nasıl bildiğimizi sorar. Metafizik, gerçekliğin aslında ne olduğunu sorgular. Etik, neyin önemli olduğunu ve nedenini sorar. Mantık, geçerli akıl yürütmenin nasıl çalıştığını inceler. Bu dört alan diğer bilgi dallarının yanında değil, onların temelinde yer alır.
Prebeg ayrıca kategorilerin göründüğünden daha karmaşık olmasını açıklayan bir kavram olan family resemblances (aile benzerlikleri) konusuna da değiniyor. Bir kategorinin üyeleri her zaman tek bir tanımlayıcı özelliği paylaşmazlar. Bunun yerine, tıpkı bazı özellikleri paylaşan ancak hepsini paylaşmayan aile üyeleri gibi, farklı şekillerde örtüşürler. Bu, kimse bilinçli olarak düşünmese bile kategorizasyonu doğası gereği felsefi kılar.
Philosophy Game, temelde bu süreci Wikipedia'nın bağlantı yapısına haritalandırır. Her ilk bağlantı, "Bu daha geniş anlamda nedir?" diye sormak gibi işlev görür. Soruyu yeterince kez tekrarladığınızda her zaman temel bir noktaya varırsınız.
Deneysel felsefe açısı
Çoğu oyuncunun bu oyuna rastladığında gözden kaçırdığı şey, bunun bir experimental philosophy (deneysel felsefe) biçimi olarak işlev görmesidir. Bu, sadece arka planda verilerle bilgilendirilmek yerine, felsefi sorulara doğrudan yaklaşmak için ampirik verileri kullanan, nispeten yeni ve biraz tartışmalı bir metodolojidir.
Philosophy Game, insanların işbirlikçi bir ansiklopedide bilgiyi nasıl yapılandırdığına dair gerçek, gözlemlenebilir veriler üretir. Bu kadar çok makalenin tek bir varış noktasında birleşmesi, Wikipedia editörlerinin bir tasarım kararı değildir. İnsanların kavramları yazma, kategorize etme ve birbirine bağlama biçimlerinden organik olarak ortaya çıkar. Bu ortaya çıkışın kendisi felsefi açıdan anlamlıdır.
Ayrıca, dürüst olmak gerekirse, bir saatinizi harcamak için harika bir yoldur. Bulabileceğiniz en belirsiz makaleyi seçin; 14. yüzyıldan kalma küçük bir vergi anlaşmazlığı veya nadir bir böcek türü hakkında bir şey olsun, zincir sizi bir düzine tıklama içinde yine Philosophy sayfasına çekecektir. Bu tutarlılık, onu bir gariplikten ziyade bilginin nasıl çalıştığına dair yapısal bir şey gibi hissettiriyor.
Oyunlar ve bilgi sistemleri hakkında düşünme biçimimiz için bu ne anlama geliyor?
Oyunlar, gizli yapıları gün yüzüne çıkarma konusunda her zaman başarılı olmuştur. İster bir roguelike oyunun tekrar yoluyla olasılığı ortaya koyması, ister bir bulmaca oyununun adını koymadan uzamsal akıl yürütmeyi öğretmesi olsun, oyun oynamak kuralları şeylerin altında açığa çıkarma eğilimindedir. Philosophy Game, insan bilgisinin mimarisi için tam olarak bunu yapar.
Merakı ve yanal düşünmeyi ödüllendiren oyunlardan hoşlanan herkes için bu tür tarayıcı tabanlı deneyler benzer bir tatmin duygusu yaratır. Basit kurallardan karmaşık sistemler inşa eden oyunlara ilginiz varsa, daha etkileşimli yollarla aynı şeyi yapan oyunlar için gaming guides sayfamıza göz atın. Örneğin Rue Valley, tüm döngü kırma mekaniğini niyet ve özgür irade üzerine şaşırtıcı derecede felsefi bir önerme üzerine kurar ve Rue Valley beginner's guide, bunu iş başında görmek istiyorsanız sağlam bir başlangıç noktasıdır.
Daha geniş bir bakış açısıyla, Philosophy Game sadece bir parti numarası değildir. Bilginin, insanlara bir şeyler açıklamaya çalışan insanlar tarafından düzenlendiğinde, doğal olarak mevcut en temel sorulara doğru çekildiğinin bir kanıtıdır. Her makale, bir anlamda, daha temel bir sorunun dipnotudur. Yeterince dipnotu takip ederseniz, soruların başladığı yere varırsınız.
Sistemler ve döngüler aracılığıyla anlam inşa eden oyunlara daha derin bir bakış için, Rue Valley intention system guide bu felsefi yapının pratikte nasıl işlediğini tam olarak gösterir.
