Lời chào hàng luôn rất đơn giản: trả tiền cho một trò chơi, sở hữu trò chơi đó. Nhưng đâu đó giữa sự trỗi dậy của các tựa game live-service, thư viện game bị khóa theo nền tảng và việc đóng cửa máy chủ, lời hứa đó đã lặng lẽ tan vỡ. Game thủ hiện đang chi hàng trăm đô la cho các nội dung kỹ thuật số mà họ có thể mất quyền truy cập ngay khi nhà phát hành quyết định "rút phích cắm".
Sự thất vọng này không phải là mới, nhưng nó đã lên đến đỉnh điểm. Người chơi đã chứng kiến các cửa hàng trực tuyến đóng cửa, các tựa game chỉ chơi online bị khai tử và các gói DLC biến mất khỏi danh mục bán hàng mà không có cảnh báo trước. Điểm chung ở đây là: tiền đã chi, quyền truy cập bị thu hồi.
Nhận 1 tháng đăng ký GTA+ khi đặt trước.
Đặt trước GTA 6 ngay
Khoảng cách giữa việc trả tiền và sở hữu
Đây là điều mà hầu hết game thủ đều biết nhưng hiếm khi nói ra: khi bạn mua một trò chơi kỹ thuật số ngày nay, bạn hầu như không bao giờ thực sự sở hữu trò chơi đó. Bạn đang mua một giấy phép (license), một thứ có thể bị thu hồi, thay đổi hoặc đơn giản là hết hạn khi máy chủ ngừng hoạt động. Phương tiện vật lý từng giải quyết được vấn đề này. Bạn mua đĩa, bạn sở hữu chiếc đĩa đó. Kỷ nguyên đó đang dần lùi xa.
Sự chuyển dịch sang ưu tiên kỹ thuật số (digital-first) đã tăng tốc trên mọi nền tảng lớn. Doanh số game kỹ thuật số hiện chiếm phần lớn doanh thu trên thị trường PC và console. Tuy nhiên, các điều khoản đi kèm với những giao dịch đó lại không theo kịp kỳ vọng của người tiêu dùng. Người chơi đang được yêu cầu chi $70 cho một tựa game mà họ có thể không còn quyền truy cập sau năm năm nữa.
Các giao dịch trong game (in-game purchases) càng làm trầm trọng thêm vấn đề. Các vật phẩm trang trí (cosmetics), season pass và battle pass đại diện cho hàng tỷ đô la chi tiêu hàng năm. Hầu hết nội dung đó chỉ tồn tại trên máy chủ của nhà phát hành. Nếu trò chơi đóng cửa, số tiền đã chi cũng biến mất theo.
Những gì web3 đã hứa hẹn và nơi nó bị đình trệ
Không gian game web3 đã dành nhiều năm để quảng bá quyền sở hữu dựa trên blockchain như một giải pháp khắc phục. Lập luận rất đơn giản: đưa tài sản của bạn lên một sổ cái công khai (public ledger), và không một công ty nào có thể lấy chúng khỏi tay bạn. Quyền sở hữu thực sự, có thể xác minh và chuyển nhượng.
Việc thực thi lại lộn xộn hơn nhiều. Hầu hết các game web3 ra mắt với nền kinh tế đầu cơ sụp đổ rất nhanh, và trải nghiệm người chơi thường bị xếp sau các cơ chế token. Ý tưởng cốt lõi, rằng người chơi nên thực sự sở hữu những gì họ mua, đã bị chôn vùi dưới những ồn ào đó.
Nhưng nhu cầu cơ bản mà web3 cố gắng giải quyết vẫn còn đó. Các trò chơi như Heartopia đang cố gắng xây dựng nền kinh tế nơi việc bán vật phẩm và giao dịch với những người chơi khác là một phần thực sự của trải nghiệm, chứ không phải là một tính năng phụ. Nền kinh tế do người chơi dẫn dắt như vậy chỉ hoạt động nếu quyền sở hữu là có thật.
Mô hình live-service và ảo tưởng về quyền sở hữu
Các trò chơi live-service đã tái cấu trúc cách người chơi tương tác với các giao dịch mua của họ. Ví dụ, Tomodachi Life: Living the Dream xây dựng phần lớn tiến trình chơi xoay quanh việc đặt lại cửa hàng (shop resets) theo thời gian và hệ thống điều ước (wish systems). Việc biết khi nào cửa hàng nhập hàng mới và nên ưu tiên điều ước nào rất quan trọng vì trò chơi được thiết kế dựa trên sự khan hiếm và thời gian. Triết lý thiết kế đó giữ chân người chơi, nhưng nó cũng có nghĩa là giá trị của những gì bạn kiếm được hoặc mua được luôn phụ thuộc vào việc trò chơi đó còn duy trì hoạt động hay không.
Điều mà hầu hết người chơi bỏ lỡ là đây là một lựa chọn thiết kế có chủ đích, không phải là một yêu cầu kỹ thuật bắt buộc. Các nền kinh tế bền vững do người chơi sở hữu là hoàn toàn khả thi. Chúng đòi hỏi các nhà phát triển và nhà phát hành phải thay đổi ưu tiên, hướng tới việc giữ chân người chơi thay vì các chu kỳ kiếm tiền ngắn hạn.
Cuộc thảo luận về quyền sở hữu kỹ thuật số không còn là mối quan tâm nhỏ lẻ. Các cơ quan quản lý tại EU và những nơi khác đã bắt đầu xem xét liệu các thông báo "bạn đang mua một giấy phép" có đủ hay không, hay người tiêu dùng đang bị dẫn dắt sai lệch một cách có hệ thống. Một số khu vực pháp lý đang thúc đẩy việc dán nhãn rõ ràng hơn tại điểm bán hàng.
Áp lực sẽ đi về đâu
Điểm mấu chốt ở đây là đây vừa là vấn đề thị trường, vừa là vấn đề chính sách. Những người chơi cảm thấy bị "đốt tiền" bởi các trò chơi bị đóng cửa và các gói DLC bốc hơi đã bắt đầu bỏ phiếu bằng ví của mình, hướng tới các trò chơi có lịch sử bảo tồn tốt hơn và các nhà phát triển minh bạch về kế hoạch dài hạn.
Các nhà phát hành coi các giao dịch kỹ thuật số là doanh thu vĩnh viễn mà không có nghĩa vụ duy trì quyền truy cập sẽ phải đối mặt với sự phản đối ngày càng tăng. Những người chơi đã chi tiền thật cho các giấy phép đó sẽ không quên, và tiếng nói của họ đang ngày càng mạnh mẽ hơn.
Để có cái nhìn rộng hơn về các trò chơi đang thực hiện đúng cam kết về quyền sở hữu, trung tâm hướng dẫn game là nơi tốt để theo dõi những tựa game nào đang xây dựng các hệ thống xứng đáng để đầu tư.
